Poznawanie historii rodziny poprzez oglądanie gromadzonych przez lata pamiątek jest często ciekawsze niż zgłębianie historii podręcznikowej – w końcu dotyczy bezpośrednio nas samych i naszych przodków. W zbiorach muzealnych spotykamy różnego rodzaju pamiątkową ceramikę z niezwykle ciekawymi dedykacjami. Zazwyczaj widzimy zestawy: filiżankę z talerzykiem, serwisy bądź też inne naczynia ze stosownym napisem. Spójrzmy na niektóre z nich należące do kolekcji Muzeum Historii Katowic.
Popularną na Śląsku uroczystością rodzinną jest obchodzenie pierwszych urodzin, zwanych potocznie roczkiem. Choć pamiątki roczku zyskały mniejszą popularność niż Chrztu Świętego, jednak w zbiorach muzeum znajdują się filiżanki z okolicznościowym nadrukiem, świadczącym o tym, iż stanowiły one podarunki dla rocznego dziecka.
Zestaw okolicznościowy, 1890, wytwórnia nieznana, Muzeum Historii Katowic, PD, źródło: zbiory on-line muzeum
Na niewielkiej filiżance, zdobionej motywem roślinnym w kolorze złotym oraz niebieskimi kwiatuszkami, umieszczono wierszyk w języku niemieckim:
„Lieb Anna Du der Eltern Glück / Segst heut Dein 1. Jahr zurück
Erlebe oft noch diesen Tag / Der Deinen Eltern Freude macht”.
(„Kochana Aniu, szczęście rodziców / Dziś dzień urodzin pierwszych w Twym życiu
Przeżywaj jeszcze moc takich dni / Co sprawią radość rodzicom Twym”
[tłumaczenie Michał Musioł])
Pośrodku talerzyka widnieje napis:
„Zum Andenken an Deinen Bruder Alfredd.1. Novbr. 1890”.
(„Na pamiątkę od Twojego brata Alfreda 1 listopad 1890”).
Filiżanka okolicznościowa, wytwórnia nieznana, około XIX wieku, Muzeum Historii Katowic, PD, źródło: zbiory on-line
Ciekawostką jest także inna, mała filiżanka – bogato zdobiona, z wtopioną przy brzegu niedużą monetą z wizerunkiem cesarza Wilhelma II. Stylizowany napis w języku niemieckim brzmi:
„Das Kind das so artig,
So brav ist wie du,
Bekommt diese Tasse
Und ein Goldstück dazu!”
(„Dla tak grzecznego dziecka jak Ty,
Ten kubek ze złotym pieniążkiem”
[tłumaczenie Michał Musioł]).
Pozwala przypuszczać, iż także tę pamiątkę podarowano z okazji roczku.
Komplet śniadaniowy – pamiątka Pierwszej Komunii Świętej, po 1947 roku, Chodzieskie Zakłady Porcelany i Porcelitu, Muzeum Historii Katowic, PD, źródło: zbiory on-line
Kolejne radosne święto dla całej rodziny to dzień Pierwszej Komunii Świętej. Ofiarowywane przez gości upominki, medaliki na łańcuszkach, zwłaszcza zaś ozdobne filiżanki ze spodeczkami i talerzykami deserowymi z napisem „Pamiątka I Komunii świętej” stanowiły zawsze cenną pamiątkę. Tego typu komplety śniadaniowe znajdowały się w większości domów, nie używano ich jednak. Eksponowano je za to w widocznym miejscu.
Kufel pamiątkowy rezerwisty, około 1898 roku, Muzeum Historii Katowic, PD, źródło: zbiory on-line
Ważnym etapem w życiu młodego mężczyzny była służba wojskowa. Rezerwiści armii pruskiej lub austriackiej na przełomie XIX i XX wieku wracali do rodzin z pamiątkowymi laskami, fajkami czy piersiówkami. Najdroższą pamiątkę, na którą mogli pozwolić sobie tylko zamożni lub oszczędni, stanowiły kufle do piwa. Uchodziły za prestiżowy skarb rezerwisty. Miały wyraźne motywy militarne: oznaczenie jednostki, garnizonu, nazwisko pierwszego właściciela i lata jego służby w armii oraz żartobliwe obrazki-scenki rodzajowe pokazujące życie w wojsku. Na jednym z kufli znalazły się następujące napisy:
„Gustav Schulze. Erinnerung du maine Dienstzeit 1896–98.
1 Battr. 2. K.S Feld – Artill. Reg. No 28 Pirna.
Sieg der Tod, Artillerie Gebot. Parole:Heimath.
Res. 1898.
Liebchen mein verzage nich, Fur Dich ist ein Rekrut In Sicht.
Pirna – Heimath”.
(„Gustaw Schulze, Wspomnienie czasu mojej służby 1896–98.
1 Bateria 2 Pułku Artylerii Polowej nr 28 Pirna.
Zwycięstwo albo śmierć, przykazanie kanoniera.
Hasło: Ojczyzna.
Rezerwa 1898
Luba – jest nadziei nuta, masz widoki na rekruta.
Pirna – Ojczyzna”
[tłumaczenie Michał Musioł]).
Rozpoczęcie pracy zarobkowej pozwalało nie tylko założyć i utrzymać rodzinę, dawało także samodzielność, satysfakcję, szacunek ludzi, zmieniało status społeczny. Dlatego też szanowano i dbano o pamiątki, które wiązały się z zawodem. Najważniejsze były te, które otrzymywano podczas jubileuszu pracy lub rocznic istnienia zakładu. W zbiorach Muzeum Historii Katowic znajduje się serwis wyprodukowany przez Fabrykę Porcelany Giesche SA, z napisem „25-lecie Hut Uthemann i Saeger, 1912–1937”.
Fragment serwisu okolicznościowego, 1937, Fabryka Porcelany Giesche SA, Muzeum Historii Katowic, PD, źródło: zbiory on-line
Przedmioty i pamiątki, które gromadzimy, by zachować pamięć o czymś lub o kimś, traktujemy z pietyzmem i dbamy o nie. Dokumentowanie naszego życia za pomocą rzeczy wzbogaca rodzinną kulturę, zakorzenia nas w środowisku lokalnym, narodzie i całym społeczeństwie. Posiadanie przedmiotów, z którymi wiążą się ciekawe opowieści, pozwala nam lepiej poznać naszą rodzinę, losy jej członków, ich życie codzienne, a także udział w ważnych dla regionu czy kraju wydarzeniach.
Bożena Donnerstag
Powrót ZOBACZ NA OSI CZASU
